กลับสู่หน้าหลัก
ความเป็นมา
แนวความคิด
คู่มือการจัดลำดับ
ฐานข้อมูล
ประเด็นสิ่งแวดล้อม
ดาวน์โหลด
แผนผังเว็บไซด์
 
 
คู่มือการใช้ข้อมูลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
       
          การจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการ
การสร้างกระแส ให้สังคมตระหนักถึงปัญหาความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยการ
จัดลำดับความสำคัญได้ใช้การศึกษาถึงมูลค่าความเสียหายของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่เป็นตัวเงิน
เพื่อให้สาธารณะสามารถเล็งเห็นถึงความสำคัญของปัญาในเชิงเปรียบเทียบกับความรุนแรงของผลกระทบอื่นๆ
ที่เกิดขึ้นในสังคมซึ่งมักปรากฎในรูปของมูลค่าเช่นกัน มูลค่าการผลิตในภาคเศรษฐกิจต่างๆ มูลค่าการส่งออก
รายสาขา รายได้ภาษีต่างๆ มูลค่าการลงทุน ฯลฯ เมื่อปัญหาทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีการศึกษาในรูปมูลค่าก็จะสามารถสร้าง
ความเชื่อมโยงกับความสำคัญด้านอื่นๆ ได้อย่างง่ายเพราะต่างก็ใช้
หน่วยวัดที่เป็นตัวเงินเหมือนกัน ท้ายสุด การที่ปัญหาทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่างๆ ถูกประเมินออกมาในรูปมูลค่า้เหมือน
กันก็จะทำให้สามารถทำการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาต่างๆ ได้
                        
                วัตถุประสงค์ในการจัดทำคู่มือการใช้ข้อมูลการจัดลำดับความสำคัญฯ เพื่อเป็นแนวทางให้หน่วยงาน
ที่เกี่ยวข้องสามารถนำผลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไปใช้
ประโยชน์ในการจัดทำแผนงานของหน่วยงาน เพื่อตอบสนองตามความรุนแรงของปัญหาทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
                  
                
       
                การจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีประโยชน์ต่อการจัดทำแผน
การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมและมีประโยชน์ต่อกระบวนการจัดทำนโยบายสาธารณะ
โดยรวมด้วย การทราบผลของการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจะทำให้
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถกำหนดแผนงานเชิงกลยุทธและให้ความสำคัญก่อนหลังกับแผนงานต่างๆ ได้อย่าง
ถูกต้องตามความรุนแรงของปัญหาที่เกิดขึ้น เพื่อให้การดำเนินงานตามแผนงานต่างตอบสนองกับปัญหาที่เกิด
้ขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนั้น การนำเสนอผลการจัดลำดับต่อสาธารณะในรูปแบบมูลค่าที่สาธารณะเข้า
ใจได้ง่ายจะช่วยกระตุ้นให้สังคมเกิดความมีส่วนร่วมในการรับทราบปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
มากขึ้น และที่สำคัญคือสามารถนำข้อมูลไปใช้เพื่อทำการศึกษา
เพิ่มเติมได้ทั้งนี้ยังเป็นการเปิดโอกาสให้สังคมในวงกว้างสามารถ
รับทราบข้อมูลและมีข้อมูลในการตัดสินใจเพื่อแสดงออกถึงทัศนะ
ที่มีต่อทิศทางการพัฒนาเพื่อนำไปสู่กระบวนการจัดทำนโยบาย
สาธารณะที่ดี
 
             เนื่องจากการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยอาศัยมูลค่าความ
เสียหายที่วัดในรูปตัวเงินเพื่อสะท้อนความรุนแรงของปัญหาและนำมูลค่าดังกล่าวมาเรียงลำดับความสำคัญ
จำเป็นต้องทราบหลักการการคำนวณมูลค่า เพื่อที่ผู้ใช้จะสามารถนำผลการคำนวณในรูปมูลค่าไปใช้อย่างถูกต้อง
 
  หลักการการคำนวณมูลค่า
            การคำนวณมูลค่าเพื่อจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนั้นเป็นการ
ศึกษาใดยใช้หลักการ การพัฒนาที่ยั่งยืน เป็นตัวกำหนดที่มาของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
เมื่อพบว่าการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประเภทใดที่มีอัตราการใช้ประโยชน์หรือมีการสร้างมลพิษ
ในระดับที่เกินอัตราที่สังคมไทยกำหนดไว้จึงจะนำไปสู่ปัญหาให้กับสังคมส่วนร่วมจึงจะทำการคำนวณมูลค่าเป็น
ตัวเงินเพื่อให้สะท้อนความเสียหายนั้นๆ ดังนั้น มูลค่าที่คำนวณได้จากการศึกษานี้จึงไม่ใช่มูลค่าทุกอย่างที่เกี่ยว
ข้องกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แต่เป็นมูลค่าที่สะท้อนการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรหรือ
การปล่อยมลพิษที่เกินขอบเขตของการพัฒนาที่ยั่งยืน
     อนึ่ง การศึกษาใช้ข้อสมมติว่า การใช้ประโยชน์จาก
ทรัพยากรธรรมชาติในอัตราที่เหมาะสมย่อมมีต้นทุน
ค่าเสียโอกาสของการใช้ทรัพยากรทั้งนั้น หรือสังคมที่
ยั่งยืนย่อมมีค่าใช้จ่ายในการกำจัดมลพิษตามรูปแบบ
ของการจัดการที่ดี ในกรณีดังกล่าวการศึกษานี้จะไม่
นำต้นทุนที่เกิดขึ้นมารวมด้วยเพราะต้นทุนในลักษณะ
ดังกล่าวมิได้สะท้อนปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม
  ขั้นตอนการจัดลำดับ
 
 
  ผลการจัดลำดับ
             การจัดลำดับความสำคัญด้วยมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
                การประเมินมูลค่าความเสียหายที่เกิดจากการใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเกินระดับของการพัฒนาที่ยั่งยืน พบว่า ลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในระดับประเทศในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา (.. 2542-2546) ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติที่รุนแรงที่สุด 4 ลำดับแรก ได้แก่
                                          
                                            ลำดับ 1     ทรัพยากรป่าไม้
                                          
                                            ลำดับ 2     ทรัพยากรดินและการใช้ที่ดิน
                                          
                                             ลำดับ 3     ทรัพยากรน้ำ
                                          
                                            ลำดับ 4     ทรัพยากรทะเลและชายฝั่ง
                โดยที่ปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมที่รุนแรงที่สุด 5 ลำดับแรก ได้แก่
                                          
                                             ลำดับ 1     มลพิษทางอากาศ
                                         
                                             ลำดับ 2     มลพิษจากของเสียอันตรายจากชุมชน
                                          
                                             ลำดับ 3     มลพิษจากขยะ
                                          
                                             ลำดับ 4     มลพิษทางน้ำ
                                          
                                             ลำดับ 5    มลพิษจากสารอันตราย
 
 
รูปที่ 1 ผลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมด้วยมูลค่าความเสียหายที่เกิดจากการใช้ ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเกินระดับของการพัฒนาที่ยั่งยืน
          
             การจัดลำดับความสำคัญด้วยการสำรวจทัศนคติของสังคม
                การสำรวจทัศนคติของประชาชนที่มีต่อปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในปี พ.ศ. 2548 พบว่า ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาที่ต้องดำเนินการแก้ไขอย่างเร่งด่วนในอันดับรองจากปัญหาเศรษฐกิจและสังคม โดยปัญหาทรัพยากรธรรมชาติที่รุนแรงที่สุด 3 ลำดับแรก คือ        
                                          
                                            ลำดับ 1     การขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง
                                          
                                            ลำดับ 2      การสูญเสียพื้นที่ป่า
                                          
                                            ลำดับ 3      การใช้พลังงานอย่างฟุ่มเฟือย
                สำหรับปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมที่รุนแรงที่สุด 3 ลำดับแรก คือ
                                          
                                            ลำดับ 1     ปริมาณขยะที่มีมากเกินความสามารถในการกำจัด
                                          
                                            ลำดับ 2     คุณภาพน้ำในแม่น้ำ คลอง ที่เสื่อมโทรม
                                          
                                            ลำดับ 3      มลพิษทางอากาศ
 
รูปที่ 2 ลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจากทัศนคติของประชาชน
  การใช้ประโยชน์จากการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติ
       และสิ่งแวดล้อม
             
       ผลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสามารถนำไปใช้ประโยชน์  ์เพื่อการวางแผนงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการทรัยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ในหลายด้าน          ดังต่อไปนี้
 
เพื่อการจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนา : ในการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในภาพรวมจำเป็นจะต้องอาศัยข้อมูลเบื้องต้นเพื่อให้ภาครัฐสามารถจัดทำภาพรวมของแผนงานได้ว่า ควรเน้นการพัฒนาด้านใดจึงจะสนองต่อปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างแท้จริง หรือควรกำหนดแผนงานการพัฒนาในภาคเศรษฐกิจอื่นๆ อย่างไร เพื่อให้สอดรับกับความเร่งด่วนของปัญหาด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
 
ในส่วนของหน่วยงานด้านการจัดสรรงบประมาณ สามารถใช้ข้อมูลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อการจัดสรรงบประมาณในภาพรวมระดับกรม หรือแผนงานว่าควรให้ความสำคัญก่อนหลังกับงานประเภทใดมากกว่ากัน ทั้งนี้เพื่อให้การจัดสรรงบประมาณของรัฐสนองต่อปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างแท้จริง อนึ่ง การจัดสรรงบประมาณในระดับโครงการควรมีการศึกษาความคุ้มค่าของโครงการเช่นปกติว่าโครงการนั้นๆ สมควรได้รับการสนับสนุนทางงบประมาณหรือไม่
 
ผลการจัดลำดับสามารถนำไปใช้ในการกำหนดทิศทางด้านการศึกษาค้นคว้าวิจัยด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ ทั้งนี้เพื่อให้การจัดสรรงบประมาณเพื่อการค้นคว้าวิจัยสามารถสนองต่อความรุนแรงของปัญหาที่เกิดขึ้นจริง และสามารถนำผลการศึกษาไปใช้ประโยชน์ได้จริง
 
ผลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์กับการจัดเตรียมกำลังบุคลากรของประเทศในด้านต่างๆ เพื่อให้สังคมมีการพัฒนาบุคลากรที่ตรงต่อลักษณะของปัญหาที่เกิดขึ้นและเพื่อรองรับกับปัญหาที่เกิดขึ้น เช่น อาจมีการนำข้อมูลการจัดลำดับความสำคัญของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไปใช้ในการกำหนดกรอบของทุนการศึกษาที่ภาครัฐจะจัดสรรให้ในระดับอุดมศึกษาว่าควรจะเป็นทุนการศึกษาในสาขาใดบ้างเพื่อให้เกิดการพัฒนาบุคลากรที่ตรงต่อความต้องการของประเทศอย่างแท้จริง
   
 
 
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย